FMF (Ailesel Akdeniz Ateşi), MEFV Geni
Tanım
MEFV geni (16p13.3) tarafından kodlanan pirin proteinindeki bozukluktan kaynaklanan, tekrarlayan iltihaplanma atakları ile seyreden kalıtsal bir hastalıktır. Pirin, nötrofil ve monositlerde hücre içi sensör olarak görev yapar.
Kalıtım
Otozomal resesif, hastalık için MEFV geninin her iki kopyasında da patojenik varyant gerekir. Ebeveynler tipik olarak heterozigot taşıyıcıdır.
Türkiye ve Akdeniz toplumları için kritik bilgi, taşıyıcılık sıklığı:
| Toplum | Taşıyıcılık sıklığı |
|---|---|
| Türk | 1:8 – 1:10 |
| Ermeni | 1:9'a kadar |
| Arap | 1:9'a kadar |
| Aşkenaz olmayan Yahudi | 1:9'a kadar |
Yani her 8–10 Türk'ten biri MEFV taşıyıcısıdır. Bu, FMF testinin Türkiye ve Kıbrıs'ta neden bu kadar sık istendiğini açıklar ve akraba evliliği durumunda riski belirgin biçimde artırır.
Klinik belirtiler:
- Bir ila üç gün süren, tekrarlayan, kendini sınırlayan serozit atakları
- Ateş, peritonit (karın ağrısı), artrit/artralji
- Daha seyrek: bacaklarda döküntü, plörit, perikardit, akut skrotal şişlik
- Belirtiler tipik olarak erken çocuklukta başlar; ataklar arasında kişi belirtisizdir
- Tedavi edilmeyen ağır olgularda AA amiloidoz riski
Tanı: Moleküler genetik testle MEFV'de biallelik patojenik varyantların saptanması gerekir. Dizi analizi patojenik varyantların ~%100'ünü saptar; varyantlar tipik olarak ekzon 10'da (B30.2 alanı) kümelenir.
Not: Genetiks'in testi tüm geni (Ekzon 1–10) kapsamaktadır, bu, yalnızca sık varyantlara bakan kısıtlı panellere göre daha kapsamlıdır.
Riskler ve Sınırlamalar
Tek varyant (heterozigot) saptanması taşıyıcılık anlamına gelir, hastalık değil. Ancak klinik tablo uyumluysa, bazı hastalarda tek varyantla da belirti görülebildiği bilinmektedir, sonuç klinik bulgularla birlikte yorumlanmalıdır.