Kistik Fibroz, CFTR Geni
Tanım
CFTR (kistik fibroz transmembran iletkenlik düzenleyicisi) genindeki bozukluk nedeniyle salgıların koyulaşmasıyla seyreden; akciğerleri, pankreası ve diğer organları etkileyen kalıtsal hastalıktır.
En sık varyant: p.Phe508del (F508del, c.1521_1523delCTT), Kuzey Avrupa kökenli bireylerde en sık patojenik varyant ve birçok toplumda kurucu (founder) varyant.
Tanı, iki yol birlikte kullanılır:
| Yöntem | Eşik / Ölçüt |
|---|---|
| Ter klorür testi (altın standart) | ≥60 mmol/L → tanı koydurur, moleküler sonuçtan bağımsız olarak |
| 30–59 mmol/L (ara değer) → uzman değerlendirmesi gerekir | |
| Moleküler test | CFTR'de biallelik patojenik varyant saptanması |
| Nazal potansiyel farkı | Alternatif yöntem |
Önemli: Ter testi genetik doğrulamadan bağımsız olarak tanı koydurabilir. Yani ter klorürü ≥60 mmol/L ise, genetik testte varyant bulunamasa bile tanı geçerlidir. Bu, CFTR'de 2.000'den fazla varyant bulunması ve panellerin hepsini kapsayamamasıyla ilgilidir.
Kalıtım
Otozomal resesif
Riskler ve Sınırlamalar
Taşıyıcılık panelleri genellikle en sık varyantları kapsar; nadir varyantlar kaçabilir. Negatif sonuç riski azaltır ama sıfırlamaz (artık risk).