Σύνδρομο Εύθραυστου X, Γονίδιο FMR1
Ορισμός
Είναι η πιο συχνή γενετική αιτία κληρονομικής νοητικής υστέρησης, που προκύπτει από αύξηση του αριθμού των τριπλών επαναλήψεων CGG στην 5' αμετάφραστη περιοχή του γονιδίου FMR1. Σε αλληλόμορφα με πάνω από 200 επαναλήψεις, το γονίδιο μεθυλιώνεται και αδρανοποιείται.
Κληρονομικότητα
Φυλοσύνδετη επικρατής (X)
Κατηγορίες ανάλογα με τον αριθμό επαναλήψεων:
| Κατηγορία | Αριθμός επαναλήψεων CGG | Σημασία |
|---|---|---|
| Φυσιολογικό | ~5 – 44 | Κανένα πρόβλημα |
| Ενδιάμεση ζώνη (γκρι ζώνη) | ~45 – 54 | Αβέβαιη περιοχή |
| Προμετάλλαξη | ~55 – 200 | Φορέας, δεν εμφανίζει το ίδιο σύνδρομο Εύθραυστου X, αλλά μπορεί να διευρυνθεί σε πλήρη μετάλλαξη στην επόμενη γενιά, επιπλέον φέρει κίνδυνο FXTAS και FXPOI |
| Πλήρης μετάλλαξη | >200 (συχνά μερικές εκατοντάδες έως χιλιάδες) | Σύνδρομο Εύθραυστου X |
Γιατί εξετάζεται με μέτρηση επαναλήψεων και όχι με αλληλούχιση:
Τα τυπικά πολυγονιδιακά πάνελ και οι εκτεταμένες γονιδιωματικές εξετάσεις (αλληλούχιση εξωμίου ή γονιδιώματος) είναι χρήσιμες μόνο όταν δεν εντοπίζεται διεύρυνση επαναλήψεων CGG αλλά το Σύνδρομο Εύθραυστου X εξακολουθεί να υποψιάζεται.
Η τυπική αλληλούχιση δεν διαβάζει αξιόπιστα τις τριπλές επαναλήψεις, για την ακριβή μέτρηση του αριθμού επαναλήψεων και της κατάστασης μεθυλίωσης απαιτείται ανάλυση με PCR και Southern blot, αυτή η πληροφορία είναι κρίσιμη τόσο για τη διάγνωση όσο και για τη γενετική συμβουλευτική.
Κίνδυνοι και Περιορισμοί
Σημαντικό για γυναίκες φορείς προμετάλλαξης, ο αριθμός των επαναλήψεων μπορεί να διευρυνθεί κατά τη μετάδοση στην επόμενη γενιά, δηλαδή προμετάλλαξη στη μητέρα, πλήρης μετάλλαξη στο παιδί. Η πιθανότητα διεύρυνσης αυξάνεται με τον αριθμό των επαναλήψεων.