Frajil X Sendromu, FMR1 Geni
Tanım
FMR1 geninin 5' çevrilmeyen bölgesindeki CGG üçlü tekrar sayısının artmasıyla ortaya çıkan, kalıtsal zihinsel yetersizliğin en sık genetik nedenidir. 200 tekrarı aşan allellerde gen metillenir ve susturulur.
Kalıtım
X'e bağlı dominant
Tekrar sayısına göre kategoriler:
| Kategori | CGG tekrar sayısı | Anlamı |
|---|---|---|
| Normal | ~5 – 44 | Sorun yok |
| Ara bölge (gri zon) | ~45 – 54 | Belirsiz alan |
| Premutasyon | ~55 – 200 | Taşıyıcı, kendisi Frajil X sendromu olmaz, ancak sonraki kuşakta tam mutasyona genişleyebilir; ayrıca FXTAS ve FXPOI riski taşır |
| Tam mutasyon | >200 (sıklıkla birkaç yüz ila binlerce) | Frajil X sendromu |
Neden dizileme ile değil, tekrar sayımı ile bakılır:
Tipik çoklu gen panelleri ve kapsamlı genomik testler (ekzom veya genom dizileme), yalnızca CGG tekrar genişlemesi saptanmadığı hâlde Frajil X hâlâ şüpheleniliyorsa yararlıdır.
Standart dizileme üçlü tekrarları güvenilir okuyamaz; tekrar sayısını ve metilasyon durumunu doğru ölçmek için PCR ve Southern blot analizi gerekir, bu bilgi hem tanı hem de genetik danışma için kritiktir.
Riskler ve Sınırlamalar
Premutasyon taşıyıcısı kadınlar için önemli: tekrar sayısı sonraki kuşağa geçerken genişleyebilir, yani annede premutasyon, çocukta tam mutasyon olabilir. Genişleme olasılığı tekrar sayısıyla artar.